Türkiye’nin girişimiyle İstanbul’da düzenlenen bakanlar toplantısında, bölgesel ve küresel krizlere ortak çözüm bulunması hedefleniyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ev sahipliğindeki görüşmelerde Filistin meselesi, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, ABD ile İran arasındaki gerilim, İsrail’in saldırıları, Yemen’deki durum ve Rusya-Ukrayna savaşı gündeme geliyor.
Toplantı, Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşan R4 formatı ile İngiltere, Almanya ve Fransa’nın yer aldığı E3 grubunu aynı masada buluşturuyor. Bakanlar, kriz başlıklarının yanı sıra ülkeler arasındaki yeni işbirliği ve koordinasyon imkanlarını da değerlendiriyor.
Fidan bölgesel krizlerin yayılmasına karşı uyaracak
Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Hakan Fidan, süregelen ihtilafların birbirini besleyerek çatışmaları yeni alanlara taşımasının önlenmesi gerektiğini vurgulayacak. Fidan’ın, bölgesel gerilimlerin daha geniş çaplı bir istikrarsızlığa dönüşmemesi için Türkiye’nin bölgesel sahiplenmeyi esas alan işbirliği mekanizmalarına öncelik verdiğini belirtmesi bekleniyor.
Fidan’ın görüşmelerde İsrail’in Filistin’deki işgaline, barış çabalarını aksatan uzlaşmaz tavrına ve bölge geneline yayılan saldırganlığına dikkat çekmesi öngörülüyor. Bu politikaların Orta Doğu’daki gerilimlerin temel nedenleri arasında yer aldığı ifade edilecek.
Toplantıda tüm devletlerin Kudüs’ün tarihi ve hukuki statüsünü zedeleyecek, iki devletli çözüm perspektifine zarar verebilecek adımlardan kaçınması gerektiği de vurgulanacak. İsrail’in yasa dışı yerleşimleri genişletmesi ve yasa dışı yerleşimci terörünü teşvik etmesi karşısında uluslararası toplumun kararlı bir tutum sergilemesi istenecek.
Bu kapsamda İsrail üzerindeki baskının artırılması gerektiği kaydedilecek. Filistin meselesinin yanı sıra İsrail’in bölgedeki eylemlerinin oluşturduğu güvenlik ve istikrarsızlık başlıkları da bakanların değerlendirmeleri arasında bulunuyor.
Hürmüz ve Babülmendep’te güvenlik gündemde
ABD ile İran arasındaki gerilime de değinecek olan Fidan, sorunun yalnızca diplomasi ve diyalog yoluyla aşılabileceğine işaret edecek. Askeri yöntemlerin kalıcı sonuç vermediğini belirtecek olan Fidan, bu yöntemlerin bölgedeki kırılganlıkları artırdığı değerlendirmesini paylaşacak.
Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında seyrüsefer serbestisinin kalıcı güvenceye kavuşturulmasının hem bölgesel hem de küresel istikrar bakımından hayati önem taşıdığı ifade edilecek. Deniz ulaşımının güvenliği, Orta Doğu’daki diğer kriz başlıklarıyla birlikte ele alınacak.
Fidan’ın, Husilerin Suudi Arabistan’daki sivilleri ve sivil altyapıyı hedef alan saldırılarına da değinmesi bekleniyor. Bu çerçevede Türkiye’nin Suudi Arabistan’ın güvenliğine verdiği destek yinelenecek ve Mekke Savunma İttifakı’nın temsil ettiği ortak güvenlik ve dayanışma anlayışına dikkat çekilecek.
Suriye’de istikrar ve refahın güçlendirilmesi konusunda R4 ve E3 ülkelerinin katkı sunduğunu aktaracak olan Fidan, İsrail’in Suriye’yi istikrarsızlaştırmayı amaçlayan eylemlerini sürdürdüğünü kaydedecek.
Rusya-Ukrayna savaşı da ele alınacak
İstanbul’daki görüşmelerde Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların oluşturduğu güvenlik riskleri de değerlendirilecek. Türkiye’nin Karadeniz’e kıyıdaş bir ülke olduğuna dikkat çekecek olan Fidan, savaşın Karadeniz’e yayılmasını önlemek amacıyla taraflara çözüm önerileri iletmeyi sürdürdüğünü belirtecek.
Bu başlık, Orta Doğu’daki gelişmeler ve deniz ulaşımının güvenliğiyle birlikte, uluslararası istikrara yönelik sınamalar kapsamında gündeme gelecek. Bakanlar, farklı krizlerin birbirini etkileyerek yeni gerilim alanları oluşturmasının önüne geçilmesi için ortak koordinasyon imkanlarını görüşecek.
İtalya da toplantıya katılıyor
İstanbul’daki zirvede Almanya Dışişleri Bakanı Johann David Wadephul, Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammad Ishaq Dar ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan Al Suud yer alıyor.
İtalya Dışişleri Bakanlığı ise Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani’nin Türkiye’nin girişimiyle düzenlenen toplantıya katılacağını açıkladı. Bakanlığın açıklamasında, Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, Türkiye’nin girişimiyle düzenlenen ve başlıca uluslararası krizlere odaklanan bakanlar toplantısına katılmak üzere yarın İstanbul’da olacak ifadesi kullanıldı.
İtalya’nın katılımıyla genişleyen temaslarda uluslararası barış ve güvenliğe yönelik sınamalar değerlendirilecek. Özellikle Orta Doğu, Filistin, Yemen ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımının güvenliği görüşmelerin öne çıkan başlıkları arasında bulunacak.
R4 ve E3 mekanizmalarının geçmişi
Bölgesel 4’lü olarak adlandırılan R4 mekanizması, Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın ortaklığıyla kuruldu. Yapının temel hedefleri arasında bölgesel sahiplenme anlayışıyla kalıcı istikrarı desteklemek ve diyaloğu güçlendirmek yer alıyor.
R4 dışişleri bakanları, bu yıl 18 Mart’ta Riyad’da gerçekleştirilen ilk buluşmanın ardından toplam altı toplantı yaptı. Mekanizmanın son teması ise 21 Eylül’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında New York’ta düzenlendi.
Almanya, Birleşik Krallık ve Fransa’dan oluşan Avrupa 3’lüsü E3 ise 2003 yılından bu yana İran’ın nükleer programına yönelik üçlü diplomatik işbirliği çerçevesinde faaliyet yürütüyor. E3, zaman içinde farklı bölgesel ve uluslararası dosyalarda ortak girişimler üstlenen bir yapıya dönüştü.
Yorumlar